Blog

ขอใบอนุญาตโรงงานอาหารต้องทำอะไรบ้าง

ขอใบอนุญาตโรงงานอาหารต้องทำอะไรบ้าง: วิศวกรที่ผ่านกระบวนการนี้กับลูกค้ามาหลายสิบโครงการอธิบายทุกขั้นตอนในที่เดียว

ความผิดพลาดที่ผมเห็นซ้ำๆ ในโครงการโรงงานอาหารคือเจ้าของโครงการมักคิดว่ากระบวนการขอใบอนุญาตเป็นงานที่ทำได้ทีหลัง สร้างโรงงานเสร็จก่อนแล้วค่อยมาวุ่นกับเรื่องเอกสาร ความเข้าใจนั้นนำไปสู่ปัญหาสองแบบ แบบแรกคือโรงงานสร้างเสร็จแต่ยังเปิดดำเนินการไม่ได้เพราะรอใบอนุญาต ซึ่งหมายถึงดอกเบี้ยและค่าบำรุงรักษาที่เดินโดยไม่มีรายได้ แบบที่สองซึ่งร้ายกว่าคือโรงงานสร้างเสร็จแล้วเจ้าหน้าที่มาตรวจแล้วพบว่าอาคารไม่ตรงตาม GMP ต้องรื้อแก้ไขบางส่วนก่อนจะผ่านการตรวจ

โรงงานอาหารในประเทศไทยต้องผ่านใบอนุญาตจากหลายหน่วยงาน ซึ่งแต่ละหน่วยงานมีเงื่อนไขและลำดับที่ต้องทำก่อนหลังชัดเจน บทความนี้อธิบายแผนที่กระบวนการทั้งหมดตามลำดับที่ถูกต้อง เพื่อให้คุณวางแผนโครงการได้ตรงกับความเป็นจริง

ภาพรวม: โรงงานอาหารต้องผ่านใบอนุญาตจากกี่หน่วยงาน

โรงงานอาหารที่ดำเนินกิจการถูกต้องตามกฎหมายในไทยต้องมีใบอนุญาตหลักสามชุดจากสามหน่วยงานที่ต่างกัน ดังนี้

ชุดที่ 1 — ใบอนุญาตก่อสร้างอาคาร (อ.1) จากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อบต., เทศบาล หรือกรุงเทพมหานคร) — ต้องได้รับก่อนเริ่มก่อสร้าง

ชุดที่ 2 — ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) จากกรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม — สำหรับโรงงานจำพวกที่ 3 ที่มีกำลังเครื่องจักรรวมเกิน 75 แรงม้า ต้องได้รับก่อนเปิดดำเนินการผลิต

ชุดที่ 3 — ใบอนุญาตผลิตอาหาร (อ.1 อย. หรือ ส.บ.1/สบ.2) จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) — ต้องได้รับก่อนเริ่มผลิตสินค้าจำหน่ายในเชิงพาณิชย์

ลำดับของกระบวนการสำคัญมาก เพราะใบอนุญาตบางรายการต้องมีเพื่อประกอบการขอใบอนุญาตชุดถัดไป และอาคารต้องผ่านการตรวจสถานที่จาก อย. ก่อนจะออกใบอนุญาตผลิตอาหารได้

ขั้นตอนที่ 1 — ขออนุญาตก่อสร้าง (อ.1): จุดเริ่มต้นที่กำหนดทุกอย่าง

ก่อนก่อสร้างโรงงานอาหาร ต้องยื่นขอใบอนุญาตก่อสร้างอาคารจากหน่วยงานท้องถิ่นในพื้นที่โครงการ เอกสารหลักที่ต้องเตรียมได้แก่ แบบแปลนอาคารพร้อมรายการคำนวณโครงสร้างที่วิศวกรโยธาและสถาปนิกลงนามรับรอง, เอกสารสิทธิ์ที่ดิน, หนังสือรับรองนิติบุคคล (กรณีเป็นบริษัท) และแบบแสดงรายละเอียดโครงสร้าง

สิ่งที่สำคัญที่สุดในขั้นตอนนี้สำหรับโรงงานอาหารคือ แบบที่ยื่นขอ อ.1 ต้องออกแบบโดยคำนึงถึงข้อกำหนด GMP ตั้งแต่แรก เพราะแบบนี้จะถูกนำไปใช้ยื่นต่อ อย. ในภายหลัง ถ้าออกแบบอาคารโดยไม่คำนึงถึง GMP แล้วค่อยแก้ทีหลัง จะต้องยื่นขอแก้ไขแบบและอาจต้องรื้อส่วนที่สร้างไปแล้วในบางจุด

ขั้นตอนที่ 2 — ขอ ร.ง.4: ใบอนุญาตที่ต้องมีก่อนเปิดเครื่องจักร

สำหรับโรงงานอาหารขนาดกลางขึ้นไปที่มีกำลังเครื่องจักรรวมเกิน 75 แรงม้า (ซึ่งส่วนใหญ่เข้าข่ายเมื่อรวมระบบทั้งหมด) ต้องขอใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) จากกรมโรงงานอุตสาหกรรมก่อนเริ่มการผลิต

เอกสารที่ต้องเตรียมประกอบด้วยคำขออนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (รง.3) ฉบับจริง 2 ชุด, แบบแปลนอาคารที่วิศวกรลงนามรับรองซึ่งต้องตรงกับ อ.1, แผนผังการติดตั้งเครื่องจักรพร้อมรายการกำลังแรงม้าทุกเครื่องที่วิศวกรรับรอง, ขั้นตอนกระบวนการผลิตโดยละเอียดรวมถึงแผนภูมิการเกิดน้ำเสียและอากาศเสีย, สำเนา อ.1 ที่ได้รับแล้ว และเอกสารนิติบุคคล

<cite index=”27-1″>กรมโรงงานอุตสาหกรรมกำหนดระยะเวลาพิจารณา 15 วันทำการ นับจากวันที่เอกสารครบถ้วน</cite> แต่ตัวเลขนี้เริ่มนับเมื่อเอกสารครบจริงเท่านั้น ถ้าเอกสารไม่ครบหรือแบบแปลนมีปัญหา กระบวนการอาจยาวกว่านั้นมาก

ข้อสำคัญสำหรับโรงงานอาหารโดยเฉพาะคือ กระบวนการผลิตที่อธิบายในเอกสาร ร.ง.4 ต้องสอดคล้องกับประเภทอาหารและกระบวนการที่จะขอใบอนุญาตกับ อย. ในขั้นตอนถัดไป เพราะถ้าสองชุดเอกสารขัดแย้งกัน จะมีปัญหาในภายหลัง

ขั้นตอนที่ 3 — ขอใบอนุญาตผลิตอาหารจาก อย.: ด่านที่ต้องเตรียมอาคารให้พร้อมจริงๆ

นี่คือขั้นตอนที่โรงงานอาหารต่างจากโรงงานทั่วไปอย่างสิ้นเชิง อย. ตรวจสถานที่จริงก่อนออกใบอนุญาต และมีเกณฑ์การตรวจที่ครอบคลุมทั้งกายภาพของอาคาร เครื่องจักร กระบวนการผลิต และระบบบริหารจัดการ

กระบวนการขอใบอนุญาตผลิตอาหารจาก อย. มีขั้นตอนหลักดังนี้

<cite index=”25-1″>ขั้นตอนแรกคือสร้างบัญชีผู้ใช้และยืนยันตัวบุคคลในระบบ OPEN ID และเปิดสิทธิ์การใช้งานระบบ e-Submission พร้อมยื่นขอจัดทำฐานข้อมูลหลักผู้ประกอบการ (Master Data)</cite> จากนั้นยื่นคำขอตรวจประเมินสถานที่ผลิตอาหารผ่านระบบ e-Submission พร้อมชำระค่าธรรมเนียมการตรวจประเมินเบื้องต้น 3,000 บาทผ่านระบบออนไลน์

เมื่อยื่นคำขอแล้ว <cite index=”25-1″>เจ้าหน้าที่ อย. จะติดต่อนัดหมายและเข้าตรวจประเมินสถานที่ผลิตอาหารตามหลักเกณฑ์ GMP ผู้ประกอบการจะได้รับรายงานผลการตรวจประเมิน (Audit Report) เมื่อสถานที่ผลิตผ่านการตรวจตามหลักเกณฑ์</cite>

หลังผ่านการตรวจประเมินสถานที่แล้ว จึงยื่นคำขอใบอนุญาตผลิตอาหารพร้อม Audit Report และเอกสารประกอบ ได้แก่ สำเนา ร.ง.4 (กรณีเป็นโรงงานจำพวกที่ 3), แบบแปลนสถานที่ผลิตพร้อมรายละเอียดเครื่องจักร, ขั้นตอนกระบวนการผลิต, รายการและตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่จะผลิต รวมถึงผลการทดสอบผลิตภัณฑ์ในบางกรณี

สิ่งที่เจ้าหน้าที่ อย. ตรวจเมื่อมาที่โรงงาน

การเตรียมอาคารให้พร้อมสำหรับการตรวจ อย. ต้องครอบคลุมทั้งกายภาพของอาคาร ระบบ และเอกสาร

ด้านกายภาพของอาคาร: พื้น ผนัง และเพดานในพื้นที่ผลิตต้องเรียบ ทำความสะอาดได้ง่าย และไม่มีรอยแตกที่สะสมสิ่งสกปรก รอยต่อระหว่างพื้นและผนังต้องเป็น Coved ไม่ใช่มุมฉาก การแบ่งโซนระหว่างพื้นที่ผลิต พื้นที่บรรจุ และพื้นที่อื่นๆ ต้องชัดเจน ระบบระบายน้ำในพื้นที่ผลิตต้องรับน้ำจากการล้างทำความสะอาดได้เพียงพอ และห้องน้ำต้องแยกจากพื้นที่ผลิตโดยไม่มีทางเชื่อมถึงกันโดยตรง

ด้านระบบ: แสงสว่างเพียงพอและมีฝาครอบป้องกันเศษกระจกหากหลอดแตก, ระบบระบายอากาศที่เพียงพอ, ท่อน้ำสะอาดและน้ำเสียแยกออกจากกัน, มีจุดล้างมือพร้อมสบู่และอุปกรณ์ทำความสะอาดในตำแหน่งที่เหมาะสม

ด้านเครื่องจักรและอุปกรณ์: วัสดุที่สัมผัสอาหารต้องเป็น Food Grade, เครื่องจักรดูแลรักษาความสะอาดได้ง่าย, มีแผนการบำรุงรักษาเครื่องจักรประจำ

ด้านเอกสาร: ต้องมีระบบบันทึกที่ครอบคลุมการรับวัตถุดิบ การผลิต การตรวจสอบคุณภาพ และการจัดการสัตว์และแมลง ณ วันที่เจ้าหน้าที่มาตรวจ แม้จะยังไม่ได้เริ่มผลิตจริง แต่ต้องมีระบบเหล่านี้พร้อมแสดงได้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่องการขอใบอนุญาตโรงงานอาหาร

รวมทุกขั้นตอน กระบวนการขอใบอนุญาตโรงงานอาหารใช้เวลานานแค่ไหน?

ถ้านับตั้งแต่ยื่นขอ อ.1 จนถึงได้รับใบอนุญาตผลิตจาก อย. และสามารถเริ่มผลิตสินค้าเชิงพาณิชย์ได้ โดยทั่วไปใช้เวลา 9–18 เดือน ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของเอกสาร ความพร้อมของอาคาร และตารางนัดตรวจของ อย. ในบางจังหวัด บางขั้นตอนสามารถดำเนินการคู่ขนานกันได้ เช่น ยื่นขอ ร.ง.4 ระหว่างที่โรงงานยังก่อสร้างอยู่ และเตรียมเอกสาร อย. ระหว่างที่รอผลการพิจารณา ร.ง.4

ถ้าโรงงานขนาดเล็กที่ใช้กำลังเครื่องจักรน้อยกว่า 75 แรงม้า ต้องขอ ร.ง.4 ไหม?

โรงงานที่มีกำลังเครื่องจักรไม่เกิน 75 แรงม้าและพนักงานไม่เกิน 75 คน จัดเป็นโรงงานจำพวกที่ 2 ที่ต้องแจ้งแต่ไม่ต้องขออนุญาต ร.ง.4 แต่ก็ยังต้องผ่านการตรวจสถานที่และขอใบอนุญาตผลิตอาหารจาก อย. อยู่ ในทางปฏิบัติ โรงงานอาหารส่วนใหญ่เมื่อรวมกำลังระบบทั้งหมด เช่น เครื่องทำความเย็น ระบบ HVAC และเครื่องจักรผลิต มักเกิน 75 แรงม้าเสมอ

อย. ตรวจสถานที่ผลิตอาหารนานแค่ไหนหลังยื่นคำขอ?

<cite index=”33-1″>หลังยื่นขอตรวจประเมินสถานที่ กระบวนการนี้โดยรวมใช้เวลาประมาณ 3–6 เดือน</cite> ขึ้นอยู่กับปริมาณงานของ อย. และความพร้อมของสถานที่ ถ้าการตรวจพบข้อบกพร่องต้องแก้ไขก่อนตรวจซ้ำ จะใช้เวลาเพิ่มขึ้น ผู้ประกอบการที่เตรียมอาคารให้พร้อมตามเกณฑ์ GMP ครบถ้วนก่อนยื่นขอตรวจ มักผ่านการตรวจในรอบแรกและได้รับใบอนุญาตเร็วกว่า

ถ้าโรงงานไม่ผ่าน GMP ในการตรวจครั้งแรก ต้องทำอย่างไร?

เจ้าหน้าที่จะแจ้ง Audit Report ระบุข้อบกพร่องทั้งหมด ผู้ประกอบการต้องแก้ไขตามรายการที่ระบุแล้วยื่นขอตรวจซ้ำ ระยะเวลาในการแก้ไขและตรวจซ้ำทำให้โครงการล่าช้าได้มาก ดังนั้นการออกแบบอาคารให้ตรงตามเกณฑ์ตั้งแต่แรกจึงประหยัดทั้งเวลาและงบประมาณได้อย่างมีนัยสำคัญ

ลำดับเวลาที่แนะนำสำหรับการวางแผนโครงการโรงงานอาหาร

เพื่อให้โรงงานอาหารพร้อมดำเนินการได้ตามกำหนด โดยไม่มีช่วงเวลาที่โรงงานสร้างเสร็จแต่ยังรอใบอนุญาต ลำดับการดำเนินงานที่แนะนำมีดังนี้

ก่อนเริ่มโครงการ (เดือน 1–2): ตรวจสอบผังเมือง เตรียมข้อมูลเครื่องจักรและกระบวนการผลิต ปรึกษาวิศวกรและที่ปรึกษา GMP เพื่อวางแผน Layout ที่สอดคล้องกับมาตรฐาน

ขั้นออกแบบและขออนุญาตก่อสร้าง (เดือน 2–4): ออกแบบอาคารตามเกณฑ์ GMP ตั้งแต่ต้น ยื่นขอ อ.1 และเริ่มเตรียมเอกสาร ร.ง.4 ในช่วงเดียวกัน

ขั้นก่อสร้างและยื่นขอ ร.ง.4 (เดือน 4–10): ก่อสร้างโรงงานคู่ขนานกับการยื่นเอกสาร ร.ง.4 เพื่อให้ ร.ง.4 อยู่ระหว่างพิจารณาในขณะที่โรงงานกำลังสร้าง

หลังก่อสร้างเสร็จ (เดือน 10–14): ยื่นขอตรวจประเมินสถานที่จาก อย. พร้อมเตรียมระบบเอกสาร GMP ให้พร้อมก่อนวันตรวจ

หลังผ่านการตรวจ (เดือน 14–16): ยื่นขอใบอนุญาตผลิตอาหาร รอการพิจารณา และรับใบอนุญาต

บทบาทของแบบก่อสร้างที่สัมพันธ์กับการขอใบอนุญาตทุกชุด

สิ่งที่ผมเน้นย้ำกับลูกค้าโรงงานอาหารทุกรายคือ แบบก่อสร้างที่ถูกต้องเป็นกุญแจที่ไขประตูใบอนุญาตทุกชุด แบบที่ใช้ยื่นขอ อ.1 ต้องสอดคล้องกับแบบที่ยื่นขอ ร.ง.4 และต้องสะท้อนอาคารจริงที่จะตรวจโดย อย. ถ้าสามชุดนี้มาจากทีมเดียวกันที่เข้าใจทั้งมาตรฐานวิศวกรรมและมาตรฐาน GMP กระบวนการทั้งหมดจะราบรื่นกว่ามาก

ปัญหาที่เกิดบ่อยที่สุดคือแบบจาก อ.1 ที่ออกแบบโดยทีมหนึ่ง ส่งไปยังผู้รับเหมาที่สร้างจริงอีกทีมหนึ่ง แล้วอาคารที่สร้างออกมาต่างจากแบบในบางจุด เมื่อเจ้าหน้าที่ อย. มาตรวจแล้วพบความไม่สอดคล้อง ต้องแก้ไขทั้งเอกสารและอาคาร

สรุป: วางแผนกระบวนการขอใบอนุญาตพร้อมกับวางแผนก่อสร้าง

การขอใบอนุญาตโรงงานอาหารไม่ใช่งานที่ทำได้หลังสร้างเสร็จ แต่เป็นกระบวนการที่ต้องดำเนินไปคู่ขนานกับการออกแบบและก่อสร้างตั้งแต่ต้น ทีมที่ดูแลทั้งการออกแบบ การก่อสร้าง และการประสานงานใบอนุญาตในที่เดียวกัน ทำให้แบบที่ใช้ยื่นทุกชุดสอดคล้องกัน และลดความเสี่ยงที่กระบวนการใดกระบวนการหนึ่งจะล่าช้าและกระทบตารางทั้งโครงการ

หากคุณกำลังวางแผนสร้างโรงงานอาหารและต้องการให้ทีมของเราดูแลทั้งการออกแบบให้ผ่าน GMP และประสานงานกระบวนการขอใบอนุญาตครบวงจร ติดต่อเราได้โดยตรงเพื่อรับคำปรึกษาเบื้องต้น

สนใจสอบถามบริการสร้างโรงงาน สร้างโกดังเพิ่มเติม ติดต่อ Steelframebuilt ได้เลย!

#Steelframebuilt #สร้างโรงงาน #สร้างโกดัง #โรงงาน #โกดัง #รับสร้างโรงงาน #รับสร้างโกดัง #บริษัทรับสร้างโรงงาน

ช่องทางการติดต่อ

SEO Wp